Een serie over Smart Cities: De smart city primer -Zeven perspectieven

Dit artikel is deel van “Een serie over Smart Cities”, een serie gemaakt op basis van gesprekken met kopstukken, denkers, doeners en ondernemers over het onderwerp Smart Cities. Cognizant heeft tijd en middelen beschikbaar gesteld voor deze serie.

Veel gesprekken over Smart Cities verstommen zodra je het wilt hebben over wat het nou echt inhoud voor mensen. In deze serie artikelen verbinden we de stippen op de horizon met hedendaagse mensen en hun behoeften en gedrag. We bieden een overzicht van inzichten, ervaringen en visies van experts, pioneers en leiders in diverse industrieën. Ons doel: inzicht bieden in wat Smart Cities kan betekenen voor mensen nu, volgend jaar en over 50 jaar.

Deze serie artikelen is voor mensen die geïnteresseerd zijn hoe ze zich voorbereiden op een leven met steeds meer slimmere steden. De rode draad: hoe raakt ‘smart cities’ het leven van mensen, waar moeten we op letten en hoe maken we het tof.

In elk deel van deze serie belichten we een aspect van ‘smart cities’. Deel één van deze serie is een gemeenschappelijk begrip van Smart Cities.

[Utopische architecten plaat van de stad in tekenstijl. Grijs blauw/ grijs groen met led-highlights in rood, warm arsenicum groen en oranje geel.]

Een gemeenschappelijk begrip van Smart Cities

Iedereen heeft wel een eigen beeld van smart cities. Toen ik er als eerste mee bezig ging, dacht ik gelijk aan de prachtige platen uit mijn jeugd van magazines als KIJK!. Mooie, strakke, lege straten met veel glas en staal, veel ruimte en hier en daar een boompje en wat sporadische mensen.

In informele gesprekken zeggen veel mensen dat smart cities gaat over magische sensoren en Micheal Jackson video-clip achtige straatverlichting en hier en daar een slimme vuilcontainer. In de gesprekken met de experts werd e.a. vrij snel genuanceerd.

“Een smart city is het toepassen van technologie om het leven van mensen makkelijker te maken.”

De tijdslijn van de Smart City

De meest treffende opbouw om alle aspecten van een Smart City te beschouwen is de Smart City te zien door de lens van tijd en ruimte. Kan een smart city ontworpen worden met conventionele middelen, maar ook omgekeerd: kan een conventionele stad mischien ook slimmer ontworpen worden?

“Een smart city is eigenlijk techniek toepassen in alle fasen van het ontstaan en bestaan van de stad. Van ontwerp, via bouw tot gebruik, onderhoud en verandering”

Dus de slimheden van een smart city zit niet alleen in het de stenen, maar zijn er vaak al voordat er een paal de grond in gaat. Het lijkt kort geleden dat we voor het eerst ontwerpplannen maakten via CAD programmas, toch is de waarde van deze revolutionaire nieuwe tools pas recentelijk erkend.

Lagen van de Smart city

Een stad niet alleen uit stenen, maar uit zoveel meer. De rode draad in deze serie is ‘techniek in dienst van mensen’ en dat zien we ook met het uitpellen van de stad.

In een stad herkennen we stenen, service, sociaal, data en ecologie. Stenen is alles verbonden met de aarde, relatief onbeweegbaar. Dit is wat de meeste mensen zien als de stad. Het zijn de wegen, de gebouwen, maar ook riolen, het koper van de energie maatschappij en de 5G torens van de telecom bedrijven.

Service is het bloed van de stad. Het zijn de logistieke bewegingen, onderhoudsorganisaties, dienstverlening: alles wat de stad gaande houd, gezonder en slimmer maakt. We onderscheiden natuurlijk bedrijvigheid van de stad zelf en van de dienstverleners in dienst van het individu en gevestigde bedrijven.

De aanleiding van stenen en service zijn natuurlijk mensen. In dit geval pakken we bedrijven, verenigingen, families en ander collecties van mensen bijeen. Mensen die zich organiseren, blij worden, behoeften hebben, veranderen, toenemen, oud worden en meningen hebben. Dit zijn dus clusters en bewegingen in locatie en bijvoorbeeld geluk, cohesie, maar ook veiligheid en thuisgevoel.

De onzichtbare stad, milieu en data

We benoemen daarbij nog twee onzichtbare lagen: ecologie en data. Ecologie is de fysieke gezondheid van de stad, de bomen, dieren, mensen en lucht kwaliteit. Deze zaken bepalen sterk het gedrag en behoeften van de mensen in stad.

Daarbij is het een ‘wolk’ die groter is dan de stad zelf. Invloed van omliggende gebieden dragen bij aan de gezondheid van de ecologie van de stad.

Data is vaak het focuspunt van het ontwerp van smart cities. Zo’n beetje elk persoon in de stad maakt nieuwe data aan, of we het willen of niet. Onze mobiele telefoontjes omvatten ons continue met datatransacties die de dienstverlening van elke app mogelijk maakt. Maar ook ons rijbewijs, elke inenting, kranten abonnement en bekeuring is data.

Daarbij genereert de stad ook grote hoeveelheden data. Het zijn statistieken en informatiebronnen die het onderhoud, verandering en het dagelijks leven mogelijk maken. Denk aan toestemmingen van protesten, alle emails tussen ambtenaren en natuurlijk de media, informatievoorziening en reclame in en rondom de stad.

Als laatste, maar zeker niet onzichtbaar zijn de objecten ook meer en meer generators van data namens de stad, bedrijven en uitbaters van Internet of Things als lantaarnpalen, matrixborden, snelheid- en geluidsmeters, luchtkwaliteitsmeters, smartmeters bij ons thuis, onze autos zelf, gratis Wifi op de pleinen, Bluetooth beacons in het winkelcentrum, beveiligingscamera’s, smart scooters, slimme deurbellen, poortjes bij de metro, Corona Apps, gechipte huisdieren en zelfs smart-bijenkorfen.

Een technische stad

Technologie lijkt de overhand te hebben in de eerste reacties van mensen, maar bij navraag kwam het woord ‘mens’ vaker en vaker terug. De technologie staat in dienst van het gemak van mensen.

“De stad is immers een ondersteunende infrastructuur van een gemeenschap van mensen”

Plat geslagen lijken smart cities niets meer dan een technische laag over een normale stad. Die technische laag stelt alles binnen de stad in staat om betere besluiten te nemen.

Voor veel mensen lijkt die technische laag in dienst van de stad als bedrijf en niet als gemeenschap. Of daar de smart city mogelijkheden ook stoppen is de vraag.

Smartcity verminderd de kosten

Als we kijken naar de korte termijn winst van smart cities, dan hebben we het over kosten. Van slimmer gebruik maken van de ruimte in de steden tot vuilcontainers pas ophalen als de sensor ‘vol’ zegt.

Veel steden en haar bedrijven zijn op dit moment vooral nog aan het experimenteren. Er zijn genoeg plannen, initiatieven en zelfs doelen, maar nog weinig visie. Want: wat wilt een stad precies bereiken?

Die vraag is precies wat de meeste steden voor wat betreft smart cities ook bezighoud: Welke verandering zal een smart city te weeg brengen?

Een smart cities is een voorspelbare city

Het tweede onderwerp waar iedereen vol van is, is data. Al die sensoren in wegen, afvalbakken, lampen, cameras, gratis Wifi punten creëren data. Daarbij ontstaan er petabytes (1000 terabytes) per jaar aan data bij de diverse stadsbedrijven, (semi)overheid en haar partners.

Al die data word sporadisch gebruikt, beschikbaar gesteld en is volgens experts op zichzelf nutteloos. Op dit moment dient het alleen de bedrijven die het beheren.

Voor een ware smart city, moet iemand chocolade maken van de data en het vertalen naar inzichten. Data moet daarom worden ontdaan van ruis, samengevat en omgezet in inzichten en gedrag.

Denk aan de vuilcontainer sensoren. Op basis van hoe vol de containers nu zij kan men elke dag een optimale route opstellen om de containers op tijd op te halen.

De echte transitie is echter iets wat daarop volgt: je wilt namelijk op basis van de data voorspellingen kunnen doen. Daar zie je vaak machine learning en A.I. de kop opduiken.

Met Machine Learning kan men patronen herkennen in de zeeën van data. Op basis van die patronen kan een stad operationeel en tactisch beter opereren met minder middelen. Je kan met machine learning dus beter zien wat er NU gebeurd.

Artificiële intelligentie bouwt verder op deze patronen en vormt modellen waardoor men voorspellingen en simulaties kan doen over mogelijke toekomsten. Met A.I. kan je dus speculeren en voorspellen wat er later kan gebeuren.

Bereiken we met dat anticiperende vermogen dan ook de status van ‘smart city’? Die vraag brengt ons terug naar waarmee we begonnen: wat is het effect van een smartere city worden?

Een smart city is een leefbare stad

Als we het bebouwde deel van de stad, alles wat eronder ligt en met smart cities ook alle data samenleven dan staat dat in dienst van één doel: ervoor zorgen dat mensen in die stad kunnen leven.

We pakken daarbij vaak ook de piramide van Maslow bij. Mensen moeten in een stad relatief veilig en gezond kunnen wonen, verplaatsen, eten, werken en samen zijn. Het liefst is dat in balans met de kosten. Dat is de basis, maar wat gebeurd er meer in de stad?

“De stad is een levend, sociaal orgaan.”

Verderop in de piramide van Maslow staan ook psychologische en sociale zaken als vriendschap, geluk en een gevoel van gemeenschap. Volgens velen is de stad dus niet alleen een infrastructurele situatie waar de basis behoeften mooi samenkomen in het hier en nu.

De stad is ook een waar mensen samen een toekomst kunnen en willen opbouwen. Vertalen we dat terug naar een smart city, dan is het misschien ook goed voor steden om deze sociale dynamiek en behoeften te faciliteren.

Daar zien we steeds meer sociale innovatie plaatsvinden. Meer en meer ziet het bestuur van steden een regierol voor de sociale toekomt terugleggen bij buurten en mensen zelf.

Smart cities en smart buurten zouden wellicht informatie kunnen bieden om zelf regie te nemen en sneller, betere besluiten te nemen.

Een smart cities voor circulaire, ecologische, doughnut stad

De meeste stappen in het beleid van een stad richting smart cities zijn ook gericht op het vervullen van de circulaire stad ambitie.

We noemen het nog ambities, maar voor sommige steden is het circulair opereren meer een noodzaak dan anderen. Overheidswege krijgen steden de verantwoordelijkheid om zich te richten op carbon neutraal opereren en het stimuleren van ecologisch verantwoordelijk gedrag.

Het inzicht van Kate Raworth om de economische belangen en doelstellingen van een stad te verbinden met haar circulaire strategie bracht ons de zogenaamde ‘dougnut-city’ visie van steden als Amsterdam.

Veel van deze besluiten vergen niet alleen een slimme stad die inzichten kan omzetten in actie, maar ook een die flexibel genoeg is om snel te handelen.

De smart city als dynamische, maakbare stad

De slimme stad moet dus niet alleen slim zijn, maar moet ook snel kunnen veranderen. Dat brengt ons op het onderwerp van architectuur.

“Een smart city gaat over de complete cyclus, van ontwerp en bouw tot gebruik en nu ook verandering en ontbinding”

Om een stad slimmer te maken zal het regelmatig oefeningen moeten doen om niet alleen meer te weten, maar ook hoe te veranderen als dat nodig is.

Vanaf het ontwerp van de stad en haar elementen moeten we dus verwachten dat ze sneller kunnen veranderen, zich kunnen aanpassen en wellicht ook open zijn voor mogelijke verandering in de toekomst.

Die openheid zien we nu ook hier en daar in overheden met zogenaamde open data initiatieven, waar de burger en bedrijven gebruik mogen maken van publiek beschikbare informatiebronnen.

Hoe het ontwerp van infrastructuur, data en bestuur uiteindelijk ook een gemeenschap kan verder helpen is nog een groot experiment.

De stad als merk, visie en regie

Veel mensen zijn fan van hun stad. Of het nou de voetbalclub is, de gezellige buurt, toegang tot feestjes, winkels en natuurlijk een cultureel en sociaal thuisgevoel.

Voor sommigen is de liefde voor de stad intens. Mensen zijn trouw, worden actief deel van de stadscultuur en organsiatie en dossen zich uit in het beeldmerk van de stand, of dat nu kruisjes, schildjes, leeuwtjes, klompen, molens en bliksemschichten. Dat gedrag kennen we ook van merktrouwheid.

Mensen gedragen zich vaak alsof hun stad een merk is. Van trouwheid, tot geborgenheid en vertrouwen. Dat is niet zo gek, want zoals sociale groepen mensen zich verenigen op basis van waarden, cultuur, gedrag en herkenbaarheid zo worden merken ook bepaald.

Dat brengt ons tot de vraag: kan een stad zich ook gedragen als merk en kan een smart city dat misschien beter? Dus kan het de regie en strategie van een stad verbinden met een identiteit waar mensen zich mee vereenzelvigen?

Er zijn natuurlijk veel strategiën die zich uitten in identiteit en belangrijke gevolgen in de stad. Stel dat een stad zich opwerpt als de ‘Prada’, of ‘Coolblue’ van de Nederlandse steden, zou een stad haar regelgeving, dienstverlening en wellicht ook financiele leefbaarheid kunnen aanpassen om de trouwheid te verhogen en zo gerichter dienst te verlenen.

Een smart city zou door investeringen in gereedschappen voor zelforganisatie, heldere boodschappen, culturele inspanningen, maar ook keuzen in collaboraties met het bedrijfsleven zich wellicht krachtiger kunnen profileren, maar ook invloed op uitoefenen en daarvoor inzichten op kunnen inwinnen.

Velen zien dit als een te complexe uitdaging, maar het gebeurd al op incidentele schaal. Aan welke steden denkt u bijvoorbeeld bij het bourgondische leven, meest innovatieve, vrijzinnigheid, nuchterheid en culturele diversiteit? Er is geen fout antwoord.

Wellicht is een stad slechts een infrastructureel, los gekoppeld en dynamisch geheel van organisaties, gemeenschappen en middelen op een fundament van steen. Zal een smart city daar invloed op hebben? Dat is een gebied om te verkennen voor elke stad, gemeente en misschien ook buurt.

Terug naar nu: smart city maturity

Nu we diverse perspectieven op de smart city hebben gezien is het misschien ook tijd om te kijken waar steden en organisaties die op de een of andere manier bewegen in steden staan.

Kunnen we bepalen hoe ‘smart’ een stad is? En wat zijn dan de randvoorwaarden? Een belangrijke maatstaf lijkt ‘regie’ en zelfbeschikking te zijn. Ik hoeverre nemen steden, besturen en buurten regie over hun buurt en hoe worden smart city middelen toegepast om zelfbeschikking te vergroten?

De maturity van smart city onderwerp eigenaren lijken nu vooral gericht op het bekend raken met de materie en het vergroten van het perspectief op het onderwerp. Van leuke gadgets, via kleinschalige en autonome experimenten tot volledig eigenaarschap van het smart city onderwerp gericht op onderlinge collaboratie in dienst van de stad.

Op dit moment zijn van alle zijden: leverancier, beïnvloeders, locale benefactors en stedelijke organisaties het principe van de smart city aan het vormen. Het gevoel krijgen met het materiaal, de technische, sociale en privacy impact en in feite de digitale transformatie zijn processen die belangrijk zijn, maar ook met aandacht moeten gebeuren.

Dit moet uiteindelijk steden, buurten en mensen de middelen bieden om de regie te nemen over hun stad door betere informatie, technische daadkracht en een heldere, menselijke visie. Een reis die de moeite waard is.

Waar staat u in uw reis naar uw smart city, of misschien zelfs smart community?